దేవాంగుల కులంలో మగ్గం మోగిన ప్రతిసారి వినిపించే శబ్దం వెనుక ఓ విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక గాథ దాగి ఉందని వారు విశ్వసిస్తారు. నూలుపోగు నూలుపోగుగా చీర రూపుదిద్దుకుంటున్నప్పుడు అందులో కేవలం దేవాంగుల శ్రమ మాత్రమే కాక, తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న భక్తి, విశ్వాసం, చౌడేశ్వరీ మాత దివ్యశక్తి మిళితమై ఉంటుందని వారి నమ్మకం. దేవలోకంలో ప్రారంభమైన ఓ సంకల్పం భూమిపై దేవాంగుల వంశానికి జీవన మార్గంగా మారిందనే పురాణ విశ్వాసం ఈ కులంలో బలంగా స్థిరపడింది.

మానవులకు వస్త్రం నేసే కళను అందించేందుకు ఆదిశక్తి నుంచి అవతరించిన దివ్యశక్తే చౌడేశ్వరీ మాతగా దేవాంగులు భావిస్తారు. చేతిలో మగ్గం, నూలు, శంఖం, చక్రంతో వెలిసిన అమ్మవారి రూపం, గాథలను వింటే భక్తితో తలవంచాల్సిందేనని ఈ కుల సంప్రదాయం చెబుతుంది. శివుడి నుంచి నేత విద్యను అభ్యసించి భువిపైకి వచ్చిన ఆమె, దేవాంగ మహర్షికి జన్మనిచ్చిందని పురాణ విశ్వాసం. అక్కడి నుంచే దేవాంగుల వంశ ప్రస్థానం మొదలైందని చెబుతూ, తమను “చౌడేశ్వరీ బిడ్డలం”గా దేవాంగులు భావిస్తారు.

మగ్గం మొదలుపెట్టే ముందు చౌడేశ్వరీ మాతను పూజించడం, తొలి చీరను అమ్మవారికి సమర్పించడం దేవాంగులలో సాధారణ ఆచారం. ఇది కేవలం పూజా విధానం మాత్రమే కాక, తమ మూలాలను గుర్తుచేసుకునే పవిత్ర సంప్రదాయంగా భావిస్తారు. నేత వృత్తి, భక్తి, కుటుంబ సంప్రదాయాలను ఒకే తాటిపై నడిపించే విశ్వాసంగా చౌడేశ్వరీ ఆరాధన ఈ కులంలో నిలిచింది.

పురాణ కథనం ప్రకారం ఒకప్పుడు దేవలోకంలో బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు సమావేశమయ్యారు. మానవులకు వస్త్రాలను తయారు చేసే కళను నేర్పేందుకు ప్రత్యేక వంశం అవసరమని భావించినప్పుడు ఆదిశక్తి తన దివ్యశక్తి నుంచి ఒక అమ్మాయిని సృష్టించింది. ఆమెకే చౌడేశ్వరీ అనే పేరు ఏర్పడింది. ‘చౌద’ అంటే నాలుగు వేదాలు, ‘ఈశ్వరి’ అంటే దేవత అనే భావనతో ఆమెను నాలుగు వేదాలకు ఆదిదేవతగా భక్తులు కొలుస్తున్నారు. జ్ఞానం, శక్తి, కళకు ప్రతీకగా ఆమె అవతరించిందని దేవాంగుల విశ్వాసం.

చౌడేశ్వరీ మాత విగ్రహ రూపంలో చేతుల్లో మగ్గం, నూలు, శంఖం, చక్రం ధరించినట్లు దేవాలయాల్లో ప్రతిష్ఠించి భక్తులు ఆరాధిస్తున్నారు. నేత కళలో నైపుణ్యం సాధించేందుకు ఆమె శివుడిని ప్రార్థించి నేత విద్యను నేర్చుకున్నట్లు పురాణగాథల్లో ప్రస్తావన ఉంది. అనంతరం భూమిపైకి వచ్చి దేవాంగ మహర్షికి జన్మనిచ్చిందనే విశ్వాసంతో దేవాంగులు తమ వంశాన్ని అమ్మవారి ఆశీస్సులతో సాగుతున్నదిగా భావిస్తున్నారు.

చౌడేశ్వరీ మాత దేవాంగులకు మూడు ముఖ్యమైన విలువలను ప్రసాదించిందని కుల సంప్రదాయం చెబుతుంది. మొదటిది నేత పని – నిజాయితీగా, నాణ్యమైన వస్త్రాలను నేయాలి. రెండోది ధర్మం – ఎవరినీ మోసం చేయకుండా న్యాయంగా జీవించాలి. మూడోది భక్తి – అమ్మవారిని నిత్యం స్మరిస్తూ, ప్రత్యేకంగా ప్రతి శుక్రవారం పూజలు నిర్వహించాలి. ఇంట్లో మగ్గాన్ని ప్రారంభించే ముందు చౌడేశ్వరీ మాతను పూజించడం, తొలి చీరను అమ్మవారికి సమర్పించడం ఇప్పటికీ అనేక దేవాంగ కుటుంబాల్లో కొనసాగుతున్న సంప్రదాయం.

చౌడేశ్వరీ మాతకు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్ణాటక రాష్ట్రాల్లో అనేక ఆలయాలు ఉన్నాయి. దేవాంగుల ఆధ్యాత్మిక జీవనంలో ఈ ఆలయాలు ప్రత్యేక స్థానం కలిగి ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా హంపి, ధర్మవరం, గద్వాల ప్రాంతాల్లో అమ్మవారి ఉత్సవాలను భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహిస్తున్నారు. ఉత్సవాల సమయంలో దేవాంగ కుటుంబాలు పెద్ద సంఖ్యలో ఆలయాలకు చేరుకుని ప్రత్యేక పూజలు, నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు. తరతరాలుగా వస్తున్న నేత కళను కాపాడుకుంటూ, తమ కులదైవమైన చౌడేశ్వరీ మాతపై భక్తిని కొనసాగించడం దేవాంగుల ప్రత్యేకతగా నిలిచింది. మగ్గం మోగిన ప్రతిసారి అమ్మవారి ఆశీస్సులు తమ వెంట ఉంటాయని నమ్మే దేవాంగులకు చౌడేశ్వరీ మాత భక్తికి మాత్రమే కాదు, వారి ఆత్మగౌరవానికి కూడా ప్రతీకగా మారింది.