రాయలసీమ న్యూస్, ఫ్యాక్ట్ చెక్ డెస్క్: కడుపులో గ్యాస్‌ (అపాన వాయువు) తయారవడం, బయటకు విడుదల కావడం మన శరీరంలో జరిగే అత్యంత సాధారణ ప్రక్రియల్లో ఒకటి. అయితే ఇదే విషయం గురించి ఎక్కువగా మాట్లాడటానికి చాలామంది ఇష్టపడరు. ప్రతి వ్యక్తి రోజులో అనేకసార్లు గ్యాస్‌ విడుదల చేస్తాడు. కొన్ని అధ్యయనాల ప్రకారం ఒక వ్యక్తి రోజుకు సుమారు 8 నుంచి 25 సార్లు గ్యాస్‌ వదిలే అవకాశం ఉంటుంది. ఎక్కువసార్లు ఇది ఇతరులకు తెలియకుండా జరుగుతుంది. కానీ కొన్నిసార్లు శబ్దం రావడం, దుర్వాసన రావడం వల్ల చుట్టుపక్కల వారికి అసౌకర్యం కలుగుతుంది.
అప్పుడు ప్రశ్నలు మొదలవుతాయి – శరీరం గ్యాస్‌ విడుదల చేసినప్పుడు కొన్నిసార్లు ఎందుకు అంత తీవ్రమైన దుర్వాసన వస్తుంది? ఆ వాసన ఆరోగ్యంపై ఏమైనా సంకేతం ఇస్తుందా? దాన్ని నియంత్రించవచ్చా?
వైద్యపరంగా ఫ్లాటులెన్స్ లేదా ఫ్లాటస్‌గా పిలిచే ఈ ప్రక్రియలో మలాశయం ద్వారా జీర్ణవ్యవస్థలోని గ్యాస్‌ బయటికి వస్తుంది. జీర్ణవ్యవస్థలో గ్యాస్‌ ప్రధానంగా రెండు మార్గాల్లో తయారవుతుంది. ఒకటి గాలిని మింగడం, రెండోది పెద్దపేగులో ఆహారం బ్యాక్టీరియా ద్వారా పులియడం. యూఎస్‌ నేషనల్‌ లైబ్రరీ ఆఫ్‌ మెడిసిన్‌కు చెందిన MedlinePlus, Johns Hopkins Medicine ఈ విషయాన్ని వివరించాయి.
పేగుల్లో ఉండే గ్యాస్‌కు సాధారణంగా వాసన ఉండదు. అది నైట్రోజన్‌, ఆక్సిజన్‌, కార్బన్‌ డయాక్సైడ్‌, హైడ్రోజన్‌, కొన్నిసార్లు మీథేన్‌తో కూడి ఉంటుంది. కానీ పేగుల్లో చాలా తక్కువ పరిమాణంలో తయారయ్యే సల్ఫర్‌ కలిగిన వాయువుల వల్లే దుర్వాసన వస్తుంది. వీటిలో Hydrogen sulfide ప్రధాన కారణం. ఇదే సమ్మేళనం కుళ్లిన గుడ్ల వాసనకూ కారణం.
గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీ రంగంలో జరిగిన పలు అధ్యయనాలు, ముఖ్యంగా డాక్టర్‌ Michael Levitt నేతృత్వంలోని బృందం The Journal of Clinical Investigationలో ప్రచురించిన పరిశోధన ప్రకారం, పేగుల్లోని గ్యాస్‌లో ఒక శాతం కంటే తక్కువ భాగం మాత్రమే దుర్వాసన కలిగించే సమ్మేళనాలు. అయినా ఆ చిన్న పరిమాణమే తీవ్రమైన వాసనకు దారితీస్తుంది.
దుర్వాసన తీవ్రత చాలా వరకు వ్యక్తి ఏం తింటున్నాడన్నదానిపై, అలాగే అతని పేగులోని సూక్ష్మజీవులు ఆ ఆహారాన్ని ఎలా జీర్ణం చేస్తున్నాయన్నదానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. కొన్ని ఆహారాల్లో సల్ఫర్‌ సమ్మేళనాలు, కార్బోహైడ్రేట్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి. అవి చిన్నపేగులో పూర్తిగా జీర్ణం కాకపోతే పెద్దపేగులోకి వెళ్లి, అక్కడ బ్యాక్టీరియా వాటిని పులియబెట్టి గ్యాస్‌ ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
కొన్ని కార్బోహైడ్రేట్లు చిన్నపేగులో పూర్తిగా జీర్ణం కావు. బదులుగా అవి పెద్దపేగులోకి వెళ్తాయి. అక్కడున్న బ్యాక్టీరియా వాటిని విచ్ఛిన్నం చేసి గ్యాస్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది
అని National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases తన వెబ్‌సైట్‌లో పేర్కొంది. బీన్స్‌, కొన్ని కూరగాయాలు, తృణధాన్యాలు గ్యాస్‌కు సాధారణ కారణాలుగా చెప్పబడుతున్నాయి.
గుడ్లు, మాంసం, బ్రోకలీ, క్యాబేజీ, క్యాలీఫ్లవర్‌ వంటి సల్ఫర్‌ అధికంగా ఉండే ఆహారాలు జీర్ణక్రియ సమయంలో సల్ఫర్‌ సమ్మేళనాలను విడుదల చేయడం వల్ల దుర్వాసనతో కూడిన గ్యాస్‌ ఉత్పత్తి అవుతుందని Britain National Health Service తెలిపింది. అలాగే లాక్టోజ్‌ పడని వారికి పాల ఉత్పత్తులు కూడా కడుపు ఉబ్బరానికి కారణమవుతాయని పేర్కొంది.
సల్ఫర్‌ ఉన్న ఆహారాలు Hydrogen sulfide, ఇతర సంబంధిత సమ్మేళనాలను ఉత్పత్తి చేసే బ్యాక్టీరియాకు ఇంధనంలా పనిచేస్తాయని డాక్టర్‌ Michael Levitt Journal of Gastroenterologyలో వివరించారు. గ్యాస్‌ పరిమాణం కంటే అందులో ఉండే ఈ వాయువులే దుర్వాసనకు కారణమని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అంటే, కొన్నిసార్లు పెద్ద మొత్తంలో గ్యాస్‌ వచ్చినా వాసన లేకపోవచ్చు, చాలా తక్కువ గ్యాస్‌ వచ్చినా తీవ్రమైన దుర్వాసన ఉండొచ్చు.
Bacteroides, Clostridium, Desulfovibrio వంటి బ్యాక్టీరియా పేగుల్లో గ్యాస్‌ ఉత్పత్తిలో కీలకపాత్ర పోషిస్తాయని 2023 జనవరిలో Journal of Functional Foodsలో ప్రచురితమైన ‘Intestinal gas production by gut microorganisms – A review’ అనే పరిశోధనలో పేర్కొన్నారు.
కడుపు ఉబ్బరానికి కేవలం ఆహారమే కాదు, పేగుల్లోని సూక్ష్మజీవుల సమతుల్యత కూడా కారణమని గత దశాబ్దంలో శాస్త్రవేత్తలు స్పష్టంగా గుర్తించారు. శరీరం స్వయంగా జీర్ణం చేయలేని కార్బోహైడ్రేట్లను విచ్ఛిన్నం చేయడానికి పెద్దపేగులో అధిక సంఖ్యలో సూక్ష్మజీవులు ఉంటాయి. ఈ ప్రక్రియలో సహజంగానే గ్యాస్‌ తయారవుతుంది.
జీర్ణం కాని చక్కెరలు, పిండి పదార్థాలు, ఫైబర్‌ పెద్దపేగులోకి వెళ్లి, అక్కడ బ్యాక్టీరియా వాటిని పులియబెట్టి గ్యాస్‌ ఉత్పత్తి చేస్తాయని National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases వివరిస్తోంది. కొంతమంది పేగుల్లోని బ్యాక్టీరియా ఎక్కువ మీథేన్‌ ఉత్పత్తి చేస్తే, మరికొందరిలో సల్ఫర్‌ గ్యాస్‌ ఎక్కువగా తయారవుతుంది. కొన్ని సూక్ష్మజీవులు Hydrogen వంటి వాయువులను ఉత్పత్తి చేస్తే, మరికొన్ని వాటిని వినియోగిస్తాయి. ఈ పరస్పర చర్యల సమతుల్యతే దుర్వాసన తీవ్రతను నిర్ణయిస్తుందని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.
Hydrogen ఉత్పత్తి చేసే బ్యాక్టీరియా, Hydrogen వినియోగించే Methanogens, Sulfate తగ్గించే బ్యాక్టీరియా మధ్య జరిగే రసాయన చర్యల ఫలితంగానే పేగుల్లో గ్యాస్‌ ఏర్పడుతుందని Nature Reviews Gastroenterology and Hepatologyలో ప్రచురితమైన అధ్యయనంలో వెల్లడైంది. వ్యక్తుల మధ్య గట్‌ మైక్రోబయోమ్‌ ఎందుకు భిన్నంగా ఉంటుందో శాస్త్రవేత్తలు ఇంకా అధ్యయనం చేస్తున్నారు. జన్యువులు, ఆహారం, సూక్ష్మజీవులు, ఇన్ఫెక్షన్లు, దీర్ఘకాలిక ఆహారపు అలవాట్లు వంటి అనేక అంశాలు పేగుల్లోని సూక్ష్మజీవుల నిర్మాణాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయని భావిస్తున్నారు.
అన్ని రకాల గ్యాస్‌లు ఆహారం పులియడం వల్లనే తయారవ్వవు. ఆహారం తినేటప్పుడు, ద్రవాలు తాగేటప్పుడు కొద్దిమొత్తంలో గాలిని మింగడం సహజం. వేగంగా తినడం, Bubble gum నమలడం, ధూమపానం, Soft drinks తాగడం వంటి అలవాట్లు గాలిని మరింత మింగేలా చేస్తాయి. ఈ అదనపు గాలి జీర్ణవ్యవస్థ గుండా ప్రయాణించి చివరికి గ్యాస్‌గా బయటికి వస్తుందని Johns Hopkins Medicine, National Institute of Diabetes తెలిపాయి.
ఒత్తిడి, ఆందోళన కూడా దీనికి తోడు అవుతాయి. ఆందోళన ఎక్కువగా ఉండే వారు తెలియకుండానే ఎక్కువ గాలిని మింగ
